Stosowanie olejków eterycznych u dzieci: aromaterapia dla dzieci i niemowląt

Często zadajecie nam pytania dotyczące stosowania olejków eterycznych u niemowląt i dzieci. Chociaż odpowiedź nie zawsze jest jednoznaczna, dokładamy wszelkich starań, aby przekazywać Wam rzetelne informacje. W tym artykule wyjaśniamy, dlaczego zalecenia mogą się różnić i na co zwrócić uwagę, zanim wybierzesz olejek eteryczny dla swojego dziecka.
Aromaterapia może być elementem wspierania dobrego samopoczucia, ale wymaga uwzględnienia wieku, zdrowia dziecka oraz sposobu użycia produktu. Inaczej oceniamy krótkie wdychanie zapachu, inaczej masaż, a jeszcze inaczej zastosowanie olejków eterycznych w kąpieli. Nie istnieje jedna lista olejków „bezpiecznych dla dzieci” w każdych warunkach.

Bezpieczeństwo stosowania olejków eterycznych u dzieci i niemowląt

Zanim zaczniesz stosować olejki eteryczne, warto porozmawiać z pediatrą, który zna stan zdrowia Twojego dziecka. Pokaż mu etykietę produktu i opisz planowany sposób użycia. Szczególnej uwagi wymagają dzieci z astmą, przebytymi drgawkami, chorobami skóry lub przyjmujące leki.

Naturalne olejki eteryczne są skoncentrowanymi substancjami. Naturalne pochodzenie nie wyklucza podrażnienia ani alergii. Bezpieczeństwo zależy m.in. od składu olejku, jego stężenia i drogi podania.

W tym poradniku przyjmujemy ostrożną zasadę: u dzieci poniżej 3 lat nie zalecamy samodzielnego rozpoczynania aromaterapii. Takie podejście jest zgodne z poradnikiem Children’s Hospital of Philadelphia. Dotyczy to szczególnie stosowania olejków eterycznych u niemowląt.

Nie oznacza to, że wszystkie źródła podają identyczną granicę wieku. Johns Hopkins Medicine przytacza zakresy rozcieńczeń z „Essential Oil Safety” również dla młodszych dzieci. Tabela rozcieńczeń nie jest jednak samodzielnym zaleceniem zastosowania dowolnego olejku u niemowlęcia.

Aromaterapia dla dzieci: jakie zastosowanie olejków eterycznych opisują badania? 

Olejki eteryczne cieszą się zainteresowaniem m.in. jako wsparcie relaksu. Jednym z badanych olejków jest olejek lawendowy.

W randomizowanym badaniu z udziałem 126 dzieci w wieku 6-12 lat oceniano wdychanie olejku lawendowego przed zabiegiem stomatologicznym. W grupie korzystającej z aromaterapii odnotowano niższe wyniki oceny lęku i bólu po usunięciu zęba niż w grupie kontrolnej.

To obiecujący przykład zastosowania aromaterapii w konkretnej sytuacji. Badanie nie dotyczyło jednak niemowląt, leczenia kolek ani całonocnej dyfuzji. Wyniku uzyskanego dla jednego olejku, wieku i sposobu podania nie należy przenosić na wszystkie olejki u dzieci.

Jeśli zapach jest dla dziecka przyjemny, aromaterapia może towarzyszyć spokojnemu rytuałowi odpoczynku. Nie powinna natomiast zastępować diagnostyki, gdy pojawia się uporczywa dolegliwość, ani leczenia zaleconego przez lekarza.

Najlepsze praktyki stosowania olejków eterycznych u niemowląt i dzieci

Zalecamy ostrożne i świadome stosowanie olejków eterycznych, zwłaszcza w pierwszych latach życia waszych pociech. Pomimo naszych rad oraz zaleceń pracowników służby zdrowia, ostateczna odpowiedzialność i decyzja o użyciu produktu spoczywa na rodzicu. Aby pomóc Wam, w tej decyzji, podzielimy się niektórymi znajlepszych porad, jakie znamy w zakresie rekomendacji produktów i zapewnienia maksymalnego bezpieczeństwa i skuteczności w aromaterapii.

Oto niektóre z nich:

ZAWSZE CZYTAJ ETYKIETĘ PRODUKTU

Sprawdź przeznaczenie, ograniczenia wiekowe, sposób użycia i ostrzeżenia. Szukaj nazwy botanicznej, informacji o części rośliny oraz metodzie pozyskania. Samo określenie „olejek zapachowy” nie potwierdza, że produkt jest olejkiem eterycznym odpowiednim do planowanego zastosowania.

PRZECHOWUJ WŁAŚCIWIE I BEZPIECZNIE

Olejki przechowuj szczelnie zamknięte, zgodnie z etykietą, z dala od światła i ciepła. Trzymaj je w miejscach niedostępnych dla dzieci, najlepiej w zamykanej szafce. Nie pozwalaj dziecku samodzielnie odmierzać kropli ani bawić się buteleczką.

NIE PODAWAJ OLEJKÓW DO PICIA

Nie dodawaj dziecku olejku eterycznego do wody, herbaty, mleka ani miodu. Połknięcie skoncentrowanego olejku może prowadzić do zatrucia, a dostanie się go do dróg oddechowych podczas zachłyśnięcia stanowi dodatkowe zagrożenie.

ROZCIEŃCZAJ W OLEJU BAZOWYM

Nie nakładaj czystego olejku bezpośrednio na skórę dziecka, także gdy jest to lawenda lub olejek z drzewa herbacianego. Do zastosowania miejscowego potrzebny jest odpowiedni nośnik i stężenie dobrane do konkretnego olejku oraz dziecka.

APLIKUJ Z DALA OD BŁON ŚLUZOWYCH

Nie zakraplaj olejków do nosa ani uszu. Unikaj oczu, ust i twarzy dziecka. Nie nanoś olejku w miejscu, z którego łatwo przenieść go palcami do oczu.

Jeżeli olejek dostanie się do oka, od razu płucz je łagodnym strumieniem letniej wody przez 15-20 minut. Nie wlewaj do oka oleju bazowego. Po płukaniu uzyskaj poradę medyczną, szczególnie gdy utrzymują się ból, zaczerwienienie lub zaburzenia widzenia.

PRZESTRZEGAJ ZŁOTEJ ZASADY „MNIEJ ZNACZY WIĘCEJ”

Jeśli chcesz używać olejków eterycznych u swoich dzieci, zalecamy stosowanie mniejszej ilości olejku.

NIE MIESZAJ OLEJKÓW PRZY PIERWSZYM ZASTOSOWANIU

Wprowadzając olejki eteryczne, należy ich używać stopniowo i systematycznie, pozwalając sobie na czasowe obserwowanie reakcji u dziecka. Zaleca się przeprowadzenie testów punktowych na skórze, aby wykluczyć możliwe reakcje uczuleniowe.

WYBIERAJ OLEJKI NAJWYŻSZEJ JAKOŚCI

Przy wyborze olejków eterycznych dla dzieci warto zwrócić uwagę na certyfikaty potwierdzające ich naturalne pochodzenie oraz czystość. Przede wszystkim kierujmy się troską o zdrowie i bezpieczeństwo naszych najmłodszych.

Stosowanie olejków eterycznych u dzieci w dyfuzorze ultradźwiękowym

  • Od 3 miesiąca:

    • Liczba kropli na około 50 ml wody: 0,5 kropli

    Włącz dyfuzor na 5-10 minut pod nieobecność dziecka. Po zakończeniu dyfuzji wyłącz urządzenie i przewietrz pomieszczenie. Dopiero wtedy wprowadź do niego dziecko.

  • 6 - 24 miesięcy:

    • Liczba kropli na około 50 ml wody: 1 kropla

    10 minut dyfuzji, po zakończonej sesji warto wywietrzyć pomieszczenie.

  • 2 - 3 lata:

    • Liczba kropli na około 50 ml wody: 2 krople

    15 minut dyfuzji, po zakończonej sesji warto wywietrzyć pomieszczenie.

  • 3 - 5 lat:

    • Liczba kropli na 50 ml wody: 3 krople

    20 minut dyfuzji

  • 6 - 12 lat:

    • Liczba kropli na około 50 ml wody: 4-5 kropli

    30 minut dyfuzji

  • +12 lat:

    • Liczba kropli na około 50 ml wody: 5-7 kropli

    30 minut dyfuzji

Ciekawostka: czy 1 kropla olejku zawsze ma taką samą objętość? 

Nie. Wielkość kropli zależy m.in. od kroplomierza i właściwości cieczy. Dlatego receptura zapisana jako „kilka kropli” nie pozwala precyzyjnie odtworzyć stężenia. Przy małych ilościach ta różnica ma szczególne znaczenie.

1 kropla olejku może mieć 0,025-0,05 ml. Wynika to z faktu, że 1 ml olejku to średnio 20-40 kropli.

Aplikacja olejków eterycznych na skórę dziecka

Wymieszaj kilka kropli olejku eterycznego z olejem nośnikowym i delikatnie wmasuj w skórę dziecka. W przypadku stosowania olejków eterycznych miejscowo u dzieci, najlepiej nakładać je na spód stóp, wzdłuż kręgosłupa lub na problematyczny obszar. Unikaj umieszczania olejków eterycznych w uszach.

Kiedy nakładasz olejki eteryczne na stopy i naciskasz na ich określony obszar, może to wspierać konkretne miejsce w ciele np. duży palec u nogi odpowiada za gardło i nos, co czyni go doskonałym miejscem do stosowania olejków eterycznych w przypadku problemów oddechowych.

Natomiast kręgosłup ma wyższą koncentrację aktywności neurologicznej i tętniczej, co powoduje zwiększony przepływ krwi. Ten obszar może dobrze wchłaniać olejki eteryczne i może pomóc w rozprowadzaniu ich po całym ciele. Nakładanie olejków eterycznych na kręgosłup to świetne miejsce dla dzieci, ponieważ jest to obszar, którego nie mogą dotykać. Zmniejsza to ryzyko dostania się olejków eterycznych do oczu i ust dzieci.

Możesz nakładać rozcieńczone olejki eteryczne na problematyczny obszar. Jeśli Twoje dziecko boli brzuch, aplikuj bezpośrednio na brzuch. 

Nie nakładaj czystych olejków na skaleczenia, otarcia ani otwarte rany.

Wykorzystanie olejków eterycznych w kąpieli dziecka

Do wanny z ciepłą wodą dodaj kilka kropli olejku eterycznego rozcieńczonego w oleju bazowym np. oleju ze słodkich migdałów. 

Inhalacja olejkami eterycznymi

Wlej kilka kropli olejku eterycznego do naczynia z gorącą wodą i pozwól dziecku wdychać parę.

Jak rozcieńczać olejki eteryczne dla dzieci?

Jakie olejki eteryczne stosować u dzieci w zależności od wieku

  • Olejki eteryczne od 6 miesiąca do 2 lat:

    • olejek lawendowy
    • olejek cytrynowy
    • olejek pomarańczowy
    • olejek mandarynkowy
    • olejek drzewa herbacianego
    • olejek z rumianku rzymskiego

  • Olejki eteryczne dla dzieci od 2 lat:

    • olejek lawendowy
    • olejek cytrynowy
    • olejek pomarańczowy
    • olejek mandarynkowy
    • olejek drzewa herbacianego
    • olejek z rumianku rzymskiego
    • olejek Frankincense
    • olejek wetiwer
    • olejek oregano
    • olejek tymiankowy
    • olejek z kopru włoskiego
    • olejek z drzewa cedrowego
    • olejek Copaiba
    • olejek Ho
    • olejek z bergamotki
    • olejek cyprysowy
    • olejek petitgrain
    • olejek majerankowy (słodki)

Jakich olejków eterycznych należy unikać u dzieci

  • Poniżej 3 r.ż. unikaj:

    • olejek hyzop
    • olejek z mięty pieprzowej
    • olejek kamforowy
    • olejek z anyżu gwiazdkowego
    • olejek Wintergreen
    • olejek eukaliptusowy (globulus i radiata)
    • olejek rozmarynowy
    • olejek z kardamonu
    • olejek z majeranku hiszpańskiego

  • Poniżej 5 r.ż. unikaj:

    • olejek z anyżu gwiazdkowego
    • olejek Wintergreen
    • olejek eukaliptusowy (globulus i radiata)
    • olejek majerankowy (hiszpański)
    • olejek rozmarynowy
    • olejek z kardamonu

Eukaliptus - aromaterapeutka Hana Tisserand twierdzi, że stosowanie 0,5% rozcieńczenia tego olejku, który jest bogaty w cyneol, u dzieci poniżej 3 roku życia jest dopuszczalne.

Mięta pieprzowa - zaleca ona unikanie dyfuzji u dzieci poniżej 3 roku życia i stwierdza, że dyfuzja i 0,5% rozcieńczenie do stosowania miejscowego są bezpieczne dla dzieci w wieku od 3 lat

Rozmaryn - unikaj stosowania chemotypu cyneolu do 3 roku życia, ogranicz stosowanie miejscowe do 0,5% rozcieńczenia.

Kamfora - unikaj do 3 roku życia, a następnie używaj w rozcieńczeniu nie większym niż 0,25%.

Wintergreen - unikaj do 12 roku życia, a następnie używaj w rozcieńczeniu nie większym niż 0,25%.

Czy jakość olejku eterycznego ma znaczenie?

Olejki eteryczne można znaleźć w drogeriach, sklepach ze zdrową żywnością, w aptekach oraz w Internecie. Ich cena jest zróżnicowana - do wyprodukowania 10 mililitrów olejku lawendowego potrzeba aż 1 kilograma lawendy, a olejku miętowego, aż 270 liści mięty. Czy za 15 złotych kupimy tyle kwiatów lawendy? Sami odpowiedzcie na to pytanie. 

Olejki eteryczne nie są regulowane przez FDA, więc zasadniczo musisz przeprowadzić własne badania. Nie można ufać butelce ani etykiecie. Pamiętaj, aby znaleźć firmę, której możesz zaufać. Zwracaj uwagę na to, w jaki sposób pozyskują swoje olejki, testy, przez które przechodzą i jakość. Dla dzieci warto wybierać olejki organiczne.


Czym rozcieńczać olejki eteryczne?

Zawsze rozcieńczaj olejki eteryczne, gdy używasz ich na ciało. Kiedy rozcieńczasz olejki eteryczne, nie oznacza to, że odbierasz moc olejku. W rzeczywistości dodanie ich do oleju nośnikowego może pomóc olejkowi lepiej się wchłonąć i wniknąć głębiej w ciało. Do rozcieńczania możesz zastosować:

  • Olej ze słodkich migdałów
  • Olej kokosowy

Ostateczna decyzja o stosowaniu olejków eterycznych u dzieci należy do rodzica lub opiekuna. Niniejsze wytyczne mają na celu dostarczenie wiedzy oraz zachowanie szczególnej uwagi podczas wprowadzania aromaterapii wśród Waszych pociech.

Aromaterapia dla dzieci: najczęściej zadawane pytania 

Czy mogę stosować olejek lawendowy na sen mojego dziecka?

Lawenda jest wykorzystywana w aromaterapii wspierającej wyciszenie. Nie oznacza to zalecenia dla każdego wieku ani potrzeby całonocnego rozpylania. Przy nawracających problemach ze snem warto najpierw ustalić ich przyczynę.

Czy olejek eteryczny pomaga na przeziębienie, katar i kaszel?

EMA opisuje tradycyjne zastosowanie określonych leków z olejkiem eukaliptusowym do łagodzenia kaszlu przy przeziębieniu. 

Jeżeli kaszel pojawia się lub nasila podczas dyfuzji, przerwij ją. Nie traktuj takiej reakcji jako oznaki oczyszczania dróg oddechowych.

Czy naturalne olejki eteryczne mogą wywołać alergię?

Tak. Alergia może wystąpić również na naturalny produkt, także po wcześniejszych zastosowaniach bez objawów. Należy zachować ostrożność szczególnie przy skórze wrażliwej lub zmienionej chorobowo.

Co zrobić, jeśli pojawią się oznaki podrażnienia?

Przerwij stosowanie. Po ekspozycji wziewnej zapewnij świeże powietrze. Ze skóry usuń produkt, delikatnie myjąc ją wodą z łagodnym mydłem. Jeśli objawy się utrzymują, skontaktuj się z lekarzem.

Duszność, obrzęk języka lub gardła, drgawki albo zaburzenia świadomości wymagają natychmiastowej pomocy pod numerem 112.

Co zrobić, gdy dziecko połknie olejek?

Pilnie skontaktuj się z pomocą medyczną lub ośrodkiem informacji toksykologicznej, nawet jeśli objawów jeszcze nie widać. Nie wywołuj wymiotów i nie podawaj domowych „odtrutek”. Zachowaj opakowanie, aby personel mógł sprawdzić skład. Przy poważnych objawach dzwoń pod 112

Aromaterapia może towarzyszyć trosce o dobre samopoczucie dziecka, jeśli sposób jej zastosowania jest odpowiednio dobrany. Najważniejsze są konkretny produkt, wiek i reakcja dziecka, a nie sama popularność olejku.

Źródła i bibliografia

  1. Tisserand R., Young R. Essential Oil Safety: A Guide for Health Care Professionals. Wyd. 2. Churchill Livingstone/Elsevier, 2014. ISBN 9780443062414. Strona wydawcy. Literatura podstawowa; zakresy rozcieńczeń przytoczone w artykule zweryfikowano w źródle nr 3, które odwołuje się do tej książki.
  2. Children’s Hospital of Philadelphia. Aromatherapy for Children: What’s Safe and What’s Not. Poradnik kliniczny.
  3. Johns Hopkins Medicine. Are Essential Oils Safe for Children? Konsultacja: Rachel Dawkins, MD. Poradnik pediatryczny.
  4. Tisserand Institute. How to Use Essential Oils Safely. Zalecenia bezpieczeństwa.
  5. Arslan I., Aydinoglu S., Karan N.B. Can lavender oil inhalation help to overcome dental anxiety and pain in children? A randomized clinical trial. European Journal of Pediatrics. 2020;179:985–992. doi:10.1007/s00431-020-03595-7. PubMed.
  6. The Royal Children’s Hospital Melbourne. Clinical Practice Guidelines: Essential Oil Poisoning. Wytyczne toksykologiczne.
  7. Tisserand Institute. What to do when experiencing an adverse reaction. Postępowanie przy działaniach niepożądanych.
  8. National Capital Poison Center. Splashed a poison in your eye? Pierwsza pomoc przy ekspozycji oka.
  9. Tisserand Institute. Irritation and allergic reactions. Podrażnienia i alergia.
  10. Johns Hopkins All Children’s Hospital. Complementary Pain Therapies. Metody wspomagające, w tym masaż pediatryczny.
  11. Tisserand Institute. Bath Safety: how to use essential oils safely in the bath. Zasady stosowania w kąpieli.
  12. Royal Devon University Healthcare NHS Foundation Trust. NHS and British Burn Association issue public safety warning: steam inhalation causes burns. Ostrzeżenie dotyczące inhalacji parowych.
  13. Tisserand Institute. Peppermint and Eucalyptus for children. Zalecenia eksperckie i infografika.
  14. European Medicines Agency. Eucalypti aetheroleum. Informacje o roślinnych produktach leczniczych z olejkiem eukaliptusowym.

Autor:

Paulina Balcerowska

Założycielka HomeAir, dyplomowana aromaterapeutka i ekspertka ds. rozwoju produktów. Tworzy autorskie kompozycje olejków eterycznych i dba o jakość surowców. Na blogu dzieli się wiedzą o praktycznym i bezpiecznym stosowaniu aromaterapii na co dzień.